1. पारिस्थितिक आ क्षेत्रीय ढाँचा
[✓] OBSERVED सन् २००७ मे, कैलाश चन्द्रक नेतृत्वमे शोधकर्तासभ भारतके मध्य प्रदेश आ छत्तीसगढ़ राज्यसभक तितली सभक चेकलिस्ट के जाँच करैत 'जूज़' प्रिंट जर्नल में एक ऐतिहासिक अनुसन्धान प्रकाशित केनए छल । (2007)
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED मध्य प्रदेश, छत्तीसगढ़ के भीतर जबलपुर, नरमादपुराम, मंडला, बस्तर, सुरगुजा परिदृश्य पर ध्यान केंद्रित करैत अध्ययनमे भारतीय पर्यावरण आ ग्रामीण ज्ञान मे महत्वपूर्ण खाडलक समाधान कएल गेल।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED विंध्या आ सतपुरा पर्वत श्रृंखला सँ बिस्तार करैत बैसारक उज्ज्वल जंगल तक मध्य प्रदेश आ छत्तीसगढ़ राज्य प्रायद्वीप भारतक पारिस्थितिक पुल बनैत अछि।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED तितली प्रकृतिक सबसँ संवेदनशील जैविक सूचकसभमे सँ एक छीः किएक तँ हिनकर टिड्डी विशिष्ट स्वदेशी मेजबान पौधा आ माइक्रो-महोत्सवक आधार पर निर्भर अछि, तितली विविधतामे परिवर्तन तुरत वन degradation वा जलवायु तनावके संकेत करैत अछि।
(
CLM-001 , CLM-002
)
2. अनुभवजन्य पद्धति आ मात्रात्मक परिणाम
[✓] OBSERVED जबलपुरमे भारतीय प्राणी विज्ञान सर्वेक्षण (ZSI) क वैज्ञानिकसभ राष्ट्रीय उद्यान आ वन्यजीव अभयारण्यक पार आधुनिक ZSI क्षेत्र अभियान सभक संग १२० वर्षसँ अधिक ऐतिहासिक अभिलेखकेँ समेकित कएलन्हि (१८८० के दशक मे बेथम और फोरसेथ सँ शुरू भेल छल) । (120)
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED एहिमे परिणामी बेसलाइन इन्भेन्टरी सँ 100 जीनस आ 5 परिवार मे 174 तितली प्रजाति कें पुष्टि भेलः 61 ब्रश-फुट तितली (नयमपहअलइदअए), 48 ब्लू और हेयरस्ट्रिक (लयकअएनइदअए), 29 स्किपर (हएसपएरइइदअए), 22 सफेद आ पीला (पइएरइदअए) आओर 14 ग्लॉवटाइल (पअपइलइओनइदअए) ।
(
CLM-002 , CLM-003
)
[✓] OBSERVED अनुभवजन्य मापसभ क्लेम CLM-001 केँ लँघि देलकः मध्य प्रदेश आ छत्तीसगढ़ मे 5 परिवारक अंतर्गत 100 प्रजातिक फुलपाखड़ाक कुल 174 प्रजाति आओर उपजाति दस्तावेजीकृत कएल गेल छल।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED क्लेम CLM-002 मे दस्तावेजीकृत पद्धतिगत प्रोटोकॉलमे ई प्रमाणित कएल गेल छल जे परिवार निम्फालिडा (ब्रशफुट तितली) क 61 प्रजाति (35.1%) सँ उच्चतम प्रजातिक समृद्धि देखबैत अछि, एकरा बाद लाइकेनidae (48 प्रजाति), हेस्पीरिडिए (29), पियरइडे (22) आ पापिलियोनडे (14) ।
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED मध्य प्रदेश पच्छमढ़ी जीवमंडल आरक्षित, कान्हा, पेन्च आ बांधवगढ़ मे अपवादात्मक धनसम्पत्तिक संग 153 प्रजाति दर्ज केलक जखन कि छत्तीसगढ में कंगेर घाटी, इंद्रावती आओर अछानक्मारमे 115 प्रजाति कें रिकॉर्ड कएल गेल अछि।
(
CLM-003 , CLM-004
)
[≈] ASSOCIATION चेकलिस्ट वन्यजीव (सुरक्षा) अधिनियम, 1972 के तहत कानूनी रूप सँ संरक्षित प्रजाति सभक उपस्थितिक पुष्टि करैत अछि, जे रेखांकित करैत अछि कि अवरक्त जीवसभके संरक्षण लेल लार्वा मेजबान पौधासभक सुरक्षा आवश्यक होइत अछि, माटी-पद्लिंग धाराओं आ जंगली नctar गलियारासभ।
(
CLM-004 , CLM-005
)
[✓] OBSERVED मात्रात्मक आकलनमे दावा CLM-003क पुष्टि भेलः राज्य स्तर पर विभाजन मध्य प्रदेश मे 153 प्रजाति आ छत्तीसगढ़ के भीतर 115 प्रजाति कें दर्ज कराएल गेल अछि, जाहि मे 94 प्रजाति दुनू राज्य में साझा कएल गेल अछि।
(
CLM-003
)
[≈] ASSOCIATION नमूना क्षेत्र मे, Claim CLM-004 ने देखाएल जे पाखमारि, कन्हा आ बस्तर के गीला पत्तीदार सॉल (शोरिया रोबस्टा) वनसभ आर्द्रता पर निर्भर सैटरीनाए और पेपिलियोनिडे टैक्साकेँ सुरक्षित करैत अछि जे सुखा टोन स्क्रबमे दुर्लभ रूप सँ देखल जाइत अछि।
(
CLM-004
)
3. नीति संश्लेषण आ पद्धतिक गुफा
[✓] OBSERVED एकहि समयमे, लेखकसभ नोट करैत छथि जे छोट-छोट, तेज उड़ैत स्किपर (हेसपीरिडा) आ कैनोपिक बासीक रेशम छत्तीसगढ़ के दूरदराज जिला मे कम दर्ज कएल गेल अछि, एहिसँ भविष्य में क्षेत्र सर्वेक्षण लेल समृद्ध जमीन उपलब्ध भ' रहल अछि।
(
CLM-005
)
[✓] OBSERVED ई क्षेत्रक अवलोकनसभके संश्लेषण करैत, क्लेम CLM-005 देखौलनि जे मध्य उच्चभूमिमे दर्ज कएल गेल कैगो दुर्लभ टैक्सन, जहिमे क्रिमस गुलाब (पाचलिओप्ट हेक्टर) आ ऑर्किड टिट (क्लियरिया ओटोना) शामिल अछि, भारतीय वन्यजीव संरक्षण अधिनियम, 1972 के अनुसूची I और II क तहत संरक्षित छी।
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT ई प्रामाणिक ZSI बेसलाइन मध्य भारत भरमे वन प्रबंधक, कलेज विद्यार्थी आ नागरिक वैज्ञानिककेँ बिना सत्यापित निष्कर्षण के दीर्घकालिक पर्यावरण परिवर्तन कें निगरानी करबाक लेल प्रमाणित संदर्भ प्रदान करैत अछि।
(
CLM-006
)
[i] CONTEXT महत्वपूर्ण रूप सँ, लेखकसभ एक आवश्यक पद्धतिक चेतावनी पर जोर देलनि (CLM-006): ऐतिहासिक नमूनाकरण सुलभ राष्ट्रीय उद्यान आ जिला मुख्यालयक आसपास केंद्रित कएल गेल अछि, जे दक्षिण छत्तीसगढ़ और पूर्वी विंधियास मे दूरदराज के आदिवासी वन ब्लककेँ बिना सत्यापित निष्कर्षण के मौसमी हेस्पेरिड स्किपर सभक लेल कम सर्वेक्षण कयल गेल अछि।
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदु (1) टैक्सोनोमिक ब्रेकडाउन, तालिका 1, पृ. 2791-2796 मे पुष्टि कएल गेल अछि जे परिवार निम्फालिडा (ब्रश-फुट तितली) क 61 प्रजाति (35.1%) सँ उच्चतम प्रजाति समृद्धता देखाएल छल, तकरबाद लाइकेनidae (48 प्रजाति), हेस्पेरियाइड (29), पिअरिड (22) आ पापिलियोनidae (14) द्वारा अनुगमन कयल गेल। मध्य भारतीय Highlands & Satpura-Maikal जैव भौगोलिक संदर्भक भीतर Jabalpur, Narmadapuram, Mandlaमे ई पैरामीटर सीधा मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्र मॉडलिंग और क्षेत्रीय संरक्षण योजना के सूचित करैत अछि ।
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED क्षेत्रीय वितरण विश्लेषण, पृ. २७९०-२७९७ मे आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिन्दु (2) पुष्टि करैत अछि जे राज्य स्तरक विभाजन मध्य प्रदेशमे १५३ विरंगी प्रजाति आ छत्तीसगढ़के भीतर ११५ प्रजाति दर्ज कएल गेल छल, जाहिसँ ९४ प्रजाति दुनू राज्यसभमे साझा भेल छल। केन्द्रीय भारतीय उच्चभूमि तथा सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक सन्दर्भमे जबलपुर, नरमदपुरम, मंडलामे ई मापदण्ड प्रत्यक्ष रूप सँ मात्रात्मक पारिस्थितिक तंत्र मोडलिङ आ क्षेत्रीय संरक्षण योजना केँ सूचित करैत अछि । (2790) (2797)
(
CLM-003
)
[≈] ASSOCIATION अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदु (3) Habitat Affinity Observations, p. 2790, 2797 मे आधारित अछि जे पाखमारि, कन्हा आ बस्तर पोर्टक आर्द्र पातल साला (शोरिया रोबुस्टा) वनसभ नमी-निर्भर सटिरीना और पपीलीओनिडाई टैक्सन छी जे सूखा काँटा स्क्रबमे दुर्लभ देखल जाइत अछि। मध्य भारतीय उच्चभूमि तथा सातपुरा-माइकल जैव भूगोल संदर्भके भीतर जबलपुर, नरमदपुरम, मंडलामे ई मापदण्ड प्रत्यक्ष रूपसँ मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्र मोडलिङ आ क्षेत्रीय संरक्षण योजना के सूचित करैत अछि ।
(
CLM-004
)
[✓] OBSERVED प्रयोगात्मक संश्लेषण बिंदु (4) संरक्षण अनुसूची नोट्स, पृ. 2791-2796 मे आधारित ई पुष्टि करैत अछि जे मध्य उच्चभूमिमे दर्ज कएल गेल कैगो दुर्लभ टैक्सोनसभ, जसमा लाल गुलाब (पाचलिओप्ट हेक्टर) आ ऑर्किड टिट (क्लरिया ओथोना) शामिल अछि, भारतीय वन्यजीव (सुरक्षा) अधिनियम, 1972क अनुसूचित काल I और II के तहत संरक्षित अछि।
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतिक सीमा विश्लेषण (5) ई रेखांकित करैत अछि जे ऐतिहासिक नमूनाक संकलन सुलभ राष्ट्रीय उद्यान आ जिला मुख्यालयसभके आसपास केंद्रित कएल गेल छल, जाहिसँ दक्षिणी छत्तीसगढ़ और पूर्वी विन्डियामे दूरदराज के जनजातीय वन ब्लककेँ मौसमी हेस्पेरिडी स्किपरसब लेल कम सर्वेक्षण कयल गेल अछि। एहि प्रकारें, निष्कर्ष बिना संरचनात्मक सीमितता कें ध्यान मे राखल नहि जा सकैत अछि ।
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED एम्पिरिकल संश्लेषण बिंदु (6) Abstract & Results Synthesis, p. 2790 मे आधारित अछि जे 5 परिवारक अन्तर्गत 100 जीनससँ संबंधित तितलीक कुल 174 प्रजाति आ उप-प्रजातिसभ मध्य भारतीय उच्चभूमि एवं सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक संदर्भमे जबलपुर, नरमदपुरम, मंडला सँ प्रत्यक्ष रूप सँ मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्र मोडलिङ आ क्षेत्रीय संरक्षण योजनाके सूचित करैत अछि।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED अनुभवजन्य संश्लेषण बिन्दु (७) टैक्सोनोमिक ब्रेकडाउन, तालिका १, पृष्ठ २७९१-२७९६ मे पुष्टि कएल गेल अछि जे परिवार निम्फालिडासभ (ब्रश-फुट तितली) ६१ प्रजाति (35.1%) सँ उच्चतम प्रजाति समृद्धता देखाएलक, तकरबाद लाइकेनिडाइ (48 प्रजाति), हेस्पेरिडाई (29), पिअरिडाई (22) आ पापिलियोनडाई (14) द्वारा अनुगमन कएल गेल। मध्य भारतीय Highlands & Satpura-Maikal जैव भूगोल संदर्भक भीतर Jabalpur, Narmadapuram, Mandlaमे ई मापदण्ड प्रत्यक्ष रूपसँ मात्रात्मक पारिस्थितिक प्रणाली मोडलिंग और क्षेत्रीय संरक्षण योजना केँ सूचित करैत अछि । (7) (2791)
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED क्षेत्रीय वितरण विश्लेषण, पृ. २७९०-२७९७ मे आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिन्दु (८) पुष्टि करैत अछि जे राज्य स्तरक विभाजन मध्य प्रदेशमे १५३ विरंगी प्रजाति आर छत्तीसगढ़के भीतर ११५ प्रजाति दर्ज कएल गेल छल, जाहिमें ९४ प्रजाति दुनू राज्यसभमे साझा भेल छल। केन्द्रीय भारतीय उच्चभूमि आ सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक सन्दर्भमे जबलपुर, नरमदपुरम, मंडलामे ई मापदण्ड प्रत्यक्ष रूपसँ मात्रात्मक पारिस्थितिक तंत्र मोडलिङ आ क्षेत्रीय संरक्षण योजना केँ सूचित करैत अछि । (8) (2790) (2797)
(
CLM-003
)
[≈] ASSOCIATION अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदु (9) आवास आत्मीयता अवलोकन, पृ. 2790, 2797 मे आधारित ई पुष्टि करैत अछि जे पाखमरी, कन्हा आ बस्तर पोर्टक आर्द्र पत्तीदार सल (शोरिया रोबूस्टा) वनसभ नमी-निर्भर सटिरिनाए और पेपिलियोनिडाई टैक्सा छी जे सुखा काँटा स्क्रबमे दुर्लभ रूप सँ देखल जाइत अछि। मध्य भारतीय उच्चभूमि तथा सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक संदर्भके भीतर जबलपुर, नरमादपुरम, मंडलामे, इ मापदण्ड प्रत्यक्षतः मात्रात्मक पारिस्थितिक प्रणाली मोडलिङ आ क्षेत्रीय संरक्षण योजनाके सूचित करैत अछि ।
(
CLM-004
)
[✓] OBSERVED प्रयोगात्मक संश्लेषण बिंदु (10) संरक्षण अनुसूची नोट्स, पृ. 2791-2796 मे आधारित ई पुष्टि करैत अछि जे मध्य उच्चभूमिमे दर्ज कएल गेल कैगो दुर्लभ टैक्सनसभ, जहिमे लाल गुलाब (पाचलिओप्ट हेक्टर) आ ऑर्किड टिट (क्लरिया ओथोना) शामिल अछि, भारतीय वन्यजीव (सुरक्षा) अधिनियम, 1972क अनुसूचित काल I और II के तहत संरक्षित अछि।
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतिक सीमा विश्लेषण (11) ई रेखांकित करैत अछि जे ऐतिहासिक नमूनाक संकलन सुलभ राष्ट्रीय उद्यान आ जिला मुख्यालयसभके आसपास केंद्रित कएल गेल छल, जाहिसँ दक्षिणी छत्तीसगढ़ और पूर्वी विन्डहियामे दूरदराज के जनजातीय वन ब्लककेँ मौसमी हेस्पेरिडियन स्किपरसब लेल कम सर्वेक्षण कयल गेल। एहि प्रकारें, एकर निष्कर्ष बिना संरचनात्मक सीमितता कें ध्यान मे राखल नहि जा सकैत अछि ।
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED एम्पिरिकल संश्लेषण बिंदु (12) Abstract & Results Synthesis, p. 2790 मे आधारित अछि जे 5 परिवारक अन्तर्गत 100 जीनससँ संबंधित तितली सभक कुल 174 प्रजाति आ उप-प्रजातिसभ मध्य भारतीय उच्चभूमि एवं सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक संदर्भमे जबलपुर, नरमदपुरम, मंडला सँ प्रत्यक्ष रूप सँ मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्र मोडलिङ आ क्षेत्रीय संरक्षण योजना के जानकारी दैत अछि।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED अनुभवजन्य संश्लेषण बिन्दु (13) टैक्सोनोमिक ब्रेकडाउन, तालिका 1, पृ. 2791-2796 मे पुष्टि कएल गेल अछि जे परिवार निम्फालिडा (ब्रश-फुट तितली) क 61 प्रजाति (35.1%) सँ उच्चतम प्रजाति समृद्धता देखाएल छल, तकरबाद लाइकेनइदअए (48 प्रजाति), हेस्पेरियाइड (29), पियरिएड (22) आ पापिलियोनइदअए (14) । मध्य भारतीय हइगहलअनदस & सअतपउरअ-मअइकअल जैव भूगोलक संदर्भमे जअबअलपउर, नअरमअदअपउरअम, मअनदलअ भरमे ई मापदण्ड प्रत्यक्ष रूपसँ मात्रात्मक पारिस्थितिक तंत्र मोडलिंग और क्षेत्रीय संरक्षण योजना के सूचित करैत अछि।
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED क्षेत्रीय वितरण विश्लेषण, पृ. २७९०-२७९७ मे आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिन्दु (१४) पुष्टि करैत अछि जे राज्य स्तरीय विभाजन मध्य प्रदेशक भीतर १५३ विरंगी प्रजाति आर छत्तीसगढ़क भीतर ११५ प्रजाति दर्ज कएल गेल छल, जाहिमे ९४ प्रजाति दुनू राज्यसभमे साझा भेल छल। केन्द्रीय भारतीय उच्चभूमि आ सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक सन्दर्भके अन्तर्गत जबलपुर, नरमदपुरम, मंडलामे ई मापदण्ड प्रत्यक्ष रूपसँ मात्रात्मक पारिस्थितिक तंत्र मोडलिङ तथा क्षेत्रीय संरक्षण योजनाके जानकारी दैत अछि । (14) (2790) (2797)
(
CLM-003
)
[≈] ASSOCIATION अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदु (15) आवास आत्मीयता अवलोकन, पृ. 2790, 2797 मे आधारित ई पुष्टि करैत अछि जे पाखमरी, कन्हा आ बस्तर बंदरगाहक आर्द्र पात वाला सैल (शोरिया रोबुस्टा) वनसभ नमी-निर्भर सैटरीनाए और पपीलियोनिडाई टैक्सा छी जे सुखा काँटा स्क्रबमे दुर्लभ देखल जाइत अछि। मध्य भारतीय उच्चभूमि तथा सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक संदर्भके भीतर जबलपुर, नरमादपुरम, मंडलामे, इ मापदण्ड प्रत्यक्ष रूपसँ मात्रात्मक पारिस्थितिक तंत्र मोडलिङ आ क्षेत्रीय संरक्षण योजनाके सूचित करैत अछि ।
(
CLM-004
)
[✓] OBSERVED प्रयोगात्मक संश्लेषण बिंदु (16) संरक्षण अनुसूची नोट्स, पृ 2791-2796 मे आधारित ई पुष्टि करैत अछि जे मध्य उच्चभूमिमे दर्ज कएल गेल अनेक दुर्लभ टैक्सनसभ, जहिमे लाल गुलाब (पाचलिओप्टा हेक्टर) आ ऑर्किड टिट (क्लरिया ओथोना) शामिल अछि, भारतीय वन्यजीव (सुरक्षा) अधिनियम, 1972क अनुसूचितियों i और ii के तहत संरक्षित अछि।
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतिक सीमा विश्लेषण (17) देखबैत अछि जे ऐतिहासिक नमूनाक संग्रह सुलभ राष्ट्रीय उद्यान आ जिला मुख्यालयसभके आसपास केंद्रित कएल गेल छल, जाहिसँ दक्षिणी छत्तीसगढ़ और पूर्वी विन्डियामे दूरदराज के आदिवासी वन ब्लकसभ मौसमी हेस्पेरिडाई स्किपरसब लेल कम सर्वेक्षण भेल। एहि प्रकारें ई संरचनात्मक सीमितताकेँ ध्यान मे नहि राखला बिना निष्कर्ष विस्तारित नहि कयल जा सकैत अछि ।
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदु (18) Abstract & Results Synthesis, p. 2790 मे आधारित अछि जे 5 परिवारक अन्तर्गत 100 जीनससँ संबंधित तितलीक कुल 174 प्रजाति आ उप-प्रजातिसभ मध्य भारतीय उच्चभूमि एवं सातपुरा-माइकल जैव भौगोलिक संदर्भमे जबलपुर, नरमदपुरम, मंडला सँ प्रत्यक्ष रूप सँ मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्र मोडलिंग आओर क्षेत्रीय संरक्षण योजना के सूचित करैत अछि।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदु (19) टैक्सोनोमिक ब्रेकडाउन, तालिका 1, पृ. 2791-2796 मे पुष्टि कएल गेल अछि जे परिवार निम्फालिडा (ब्रश-फुट तितली) क 61 प्रजाति (35.1%) सँ उच्चतम प्रजाति समृद्धता देखाएल छल, तकरबाद लाइकेनिडा (48 प्रजाति), हेस्पेरिया (29), पिअरिडा (22) आ पापिलियोनिका (14) द्वारा अनुगमन कयल गेल। मध्य भारतीय पहाड़ी क्षेत्रक भीतर जैव भूगोल संदर्भ Jabalpur, Narmadapuram, Mandla में ई पैरामीटर सीधे मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्र मॉडलिंग और क्षेत्रीय संरक्षण योजना के सूचित करैत अछि ।
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED प्रादेशिक वितरण विश्लेषण, पृ. 2790-2797 मे आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदु (20) पुष्टि करैत अछि जे राज्य-स्तरक विभाजन मध्य प्रदेशमे 153 विरंगी प्रजाति आर छत्तीसगढ़के भीतर 115 प्रजाति दर्ज कएल गेल छल, जाहिमें 94 प्रजाति दुनू राज्यसभमे साझा कएल गेल अछि। मध्य भारतीय उच्चभूमि आ सातपुरा-माइकल जैवभौगोलिक सन्दर्भ के अन्तर्गत जबलपुर, नरमदपुरम, मंडला में ई मापदण्ड प्रत्यक्ष रूप सँ मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्र मोडलिङ आओर क्षेत्रीय संरक्षण योजना क जानकारी दैत अछि ।
(
CLM-003
)